Sürrealizmin modadaki eşsiz özelliklerini görmek için bugünün podyumlarına ve moda dergilerine bir göz atmanız yeterlidir.  Siyasi tepkiler üzerine kurulan bir idealin modanın cazibesi ve materyalizmi içine nasıl gireceğini anlamak için, öncelikle Sürrealizmin ve hareketlerin ana ideolojilerinin kısa bir analiziyle başlayacağız. Sürrealist ideolojinin temel özellikleri üzerine bir inceleme tamamladıktan sonra, bu özelliklerin her birinin moda yoluyla nasıl ifade edildiğini araştıracağız.

Sürrealizm, sürrealist ressamların gerçekte olmayan unsurlar ve düşünceler kullanarak, kendi hayal güçleriyle oluşturdukları eserlerdir. Bu eserler ile düşüncelerini, duygularını ve hayal güçlerini yansıtırlar. Çevrelerindeki gelişmelere karşı, bu yolla cevap verirler. İnsanların bir kısmı, sürrealizmi saçma ve anlamsız görmektedir; bu tamamen yanlıştır. Realizmdeki gibi ders verir, düşünceleri gösterir. Tek farkı, gerçekte olmayan unsurlardır.

Gerçeküstücülük, Avrupa’da 1920’li yıllarda bir anlamda Dada’nın küllerinden doğan bir akımdır. Her şeye hatta sanatın kendisine muhalif olan Dada, sonunda kendi söylemini doğrularcasına (Gerçek Dadacı, Dada’ya karşıdır) yok olmuş, yerini, Dada’nın savunduğu görüşleri da­ha elle tutulur bir üretime dönüştüren Gerçeküstücülük akımına bırakmış­tır.

Sürrealizmin Unsurları ve Amacı

Sürrealizmin, realizm gibi belli başlı unsurları yoktur. Sürrealizmde, sürrealist ressamın hayal gücü ürünü unsurlar yer almaktadır. Bu unsurlar, ressamın düşüncesine bağlıdır. Örneğin; birden fazla unsurun birleştirilmesiyle oluşturulmuş hayal gücü ürünü bir unsurda vs. önemli olan ressamın düşüncesini bulabilmektir. Bunun için, sürrealist resimlerde; realist resimlerin aksine, unsurlar değil hayal gücü ve düşünce konuşur.

Bu akımın tem­silcileri olan ressamlar, konu olarak insanların bilinmeyen bir ev­re olan bilinçaltını resimlemeye yöneldiler. Onlar rüyaların, bilinçsiz davranışların bilinçaltı yaşantıya dayandığını ortaya çıkarmak istediler ve bunun için de kontrolsüz içgüdüsel bir bi­çimlemeye yöneldiler. Bu resimlemede, otomatik yani kendili­ğinden (Spontaneit), hiçbir estetik kaygıya kapılmadan yapılan anlatım önem kazanıyordu. Gerçeküstücü akımın programını da gerçekçilerde olduğu gibi gene bir şair olan Andre Breton yazdı. Ancak buna paralel olarak birçok yazar da, bilincin, bi­linçaltı baskılara boyun eğdiğini gösteren romanlar kaleme aldı­lar. Salvador Dali, Max Ernst, Giorgio de Chirico, René Magritte, Marc Chagall, Kay Sage, Carlo Carrà, Yves TanGuy, Man Ray, Joan Miro, Hans Arp bu akımın önde gelen ressam, heykeltıraş ve sanatçılarıdır.

Modada Gerçeküstücülük

Modadaki gerçeküstücülük üzerine hiçbir çalışma, öncü ilk kadını Elsa Schiaparelli’den bahsetmeden tamamlanmayacaktı. Salvador Dali, Man Ray ve Jean Cocteau gibi sanatçılarla yaptığı işbirliği, yaratıcılık ve stiliyle moda endüstrisini “şok etti”.

”Kıyafet tasarlamak benim için bir iş değil, bir sanattır.” Elsa S.

Viktor ve Rolf ile ilgili bir sonraki vaka çalışması, Gerçeküstücülüğün günümüz moda endüstrisine katkısını inceleyecektir. Selefi Schiaparelli gibi, Viktor ve Rolf da abartılı koleksiyonları ve yüksek konseptli podyum gösterileriyle “şok etme” yetenekleriyle biliniyorlar (Evans ve Frankel 2008). Açıkça Gerçeküstü olarak faturalandırılmasa da, Viktor ve Rolf’un gösterişli tasarımları Sürrealist fikirlerin masalsı özelliklerini anlatıyor ve Gerçeküstücülüğün günümüz modası üzerindeki etkisinin yüksekliğinin ideal bir örneği olarak hizmet ediyor.

Bu çalışma Sürrealizmin moda endüstrisinde oynadığı önemli rolü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Hem moda bakış açısını değiştirme biçiminde tarihsel bir bakış açısından hem de çağdaş tasarımcılar için ilham kaynağı olarak moda üzerindeki etkisinin devam etmesi. Sanatçılar ve tasarımcılar arasındaki işbirliği, Salvador Dali ve Elsa Schiaparelli’nin öncülüğünü yapan ve Viktor & Rolf’un sevdiği günümüz modasında örneklenen modanın eşi benzeri görülmemiş yollarla ilerlemesine izin verdi.

Gerçeküstücülüğün kurucu babaları, hareketlerinin kıyafetleriyle kendilerini meşgul etmese de, modanın mecazi ve anlamlı nitelikleri sürrealist fikirlerin ifadesi için doğal bir yol yarattı Moda endüstrisine çekiciliği, kumaş baskı, mücevher, şapka, couture vb. Gerçeküstücülük ve modanın bir araya gelmesi, modanın görüşünü tek kullanımlık ve asılsız olmaktan başlayarak bir sanat formuna dönüştürdü.

Gerçeküstücülük 1930’larda ve ötesinde sanatsal bir tarza dönüştükçe, moda, gerçeküstücülüğün sıradan ve sıra dışı, şekil bozukluğu ve süsleme, beden ve kavram, iddialılık ve gerçeklik arasındaki en gözle görülür birleşmelerden biri oldu. Bu büyüleme, bedeni kaplayan şey Sürrealist felsefesi için her zaman önemli olduğu için, hayal gücünün altında yatanları merak etmesine izin verdiği şekilde işe yaradı ve bu kolayca giyilebilir giysilere dönüştü. Modanın doğal özellikleri Sürrealist stilinin merkezinde yer alan şekil bozukluğunun fiziksel özellikleri ile doğal bir ilişki sundu.

Gerçeküstücülüğün moda, tasarım ve sanat alanlarında yıllar içinde gelişmekte olduğunu, şimdiki zamanımızda ve belki de şimdi daha çağdaş bir yaklaşımda yollarını bulduğu söylenebilir.

1937’de Elsa ve Dali, duvaklı, soluk mavi bir elbise olan “gözyaşı eti” adlı bir elbisede, et baskılarıyla işbirliği yaptılar ve daha sonra 1987’de gördük (Vanitas: Albino Anorektik için Et Kıyafeti) Kanadalı sanatçı Jana Sterbak için 50-60 kilo çiğ dikilmiş biftekten yapılan gerçek etten yapılmış bir elbise yarattı. Ve daha sonra 2010 yılında, Lady Gaga, Franc Fernandez tarafından tasarlanan MTV Video Müzik Ödülleri’nde bir et elbisesinde de yer aldı.

 2007 yılında koleksiyonunu başlatan mücevher tasarımcısı Delfina Delettrez gibi tasarımlarında gerçeküstücülük dokunuşuna sahip çok çeşitli çağdaş tasarımcılar var. Delettrez’in koleksiyonları genellikle çocukluğundan sürrealist bir şekilde ilham alıyor. Tasarımlarına kurbağalar, kafatasları, gözler, şiddetli hayvanlar ve zehirli böcekler ekliyor.

Gözlük tasarımcısı Anna-Karin Karlsson da tasarımlarına hayvan ve çiçek katan benzersiz şekiller yaratıyor, bu yıl da atı güneş gözlüğü için bir çerçeve olarak simgeleyen ‘Atın Yılı’nı tanıttı.

Chalayan, ticari olmaktan çok kavramsal olarak kabul edilen birkaç moda tasarımcısından biridir. Giysileri ve koleksiyonlarının sunumu güzel sanatlar, tiyatro ve hatta mobilya tasarımının alanlarını kapsıyor. Podyum gösterileri, trambolin gibi sahne aksesuarlarının eklenmesiyle geleneksel olmayan performanslar haline geliyor. Etkileri bilim kurgu ve genetik antropoloji kadar belirsiz olarak belirtiyor, bu yüzden yaratımlarının nasıl hızlı bir şekilde hiperbolik hale geldiğini anlamak kolaydır.

Milliner Treacy’nin gemi başlıkları eterik ve masal gibidir. Seçtiği değirmencilik ortamının sınırlarını genişleterek, yüksek moda dünyasına heykel başlıkları tanıttı. Parçalarının kafaya tünemiş olması ve doğal olarak kullanıcının hareketini takip etmesi, sadece performans duygusuna katkıda bulunur – örneğin, podyum ekranının mavi aydınlatmasına karşı bu Gemi başlığı, berrak bir gökyüzüne karşı denizde süzülüyor gibi görünüyor.

Saint Laurent, modanın büyüsünü, aşağıdaki alıntıda çok sayıda kaynaktan görüntüler etrafında fantezi üretebilen bir araç olarak özetliyor;